Körfez Ekonomik Dönüşümü: Özerk Ekonomi Stratejisi İnşa Etmek Gereklidir

Ana Metin

1. Giriş: Körfez Ekonomik Dönüşümünün Yeni Aşaması

Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkeleri tarihsel bir dönüm noktasında duruyor. Elli yılı aşkın bir süredir ithal modeller, dış uzmanlar ve hazır çözümlerin egemen olduğu ekonomik planlamanın ardından, bu ülkeler artık yerel ekonomik düşünce ve bölgesel özerklik tarafından yönlendirilen yeni bir aşamaya geçiyor. Soru artık çeşitlendirmenin gerekip gerekmediği değil, bölgenin bu süreci kendi entelektüel kaynaklarıyla yönetmeye hazır olup olmadığıdır.

2. Verilerin Arkasındaki Yapısal Dönüşüm

En güncel veriler etkileyici değişimleri ortaya koyuyor. Dünya Bankası'nın 2026 başındaki tahminine göre, GCC ekonomilerinin büyüme oranı %4,4 ile %4,5 arasında olacak ve bu, Uluslararası Para Fonu verilerine göre küresel ortalamanın (%3,3) belirgin şekilde üzerinde. Daha da dikkat çekici olan, 2025'in ilk yarısında petrol dışı sektörlerin bölgesel reel GSYİH'ye katkısının %70'i aşmasıdır. Suudi Arabistan'ın petrol dışı ekonomisinin 2025'te yıllık %5 büyüme kaydetmesi beklenirken, BAE teknoloji, lojistik ve finansal hizmetler alanlarında rekor düzeyde doğrudan yabancı yatırım çekti.

Bu sonuçlar tesadüf değildir. Bunlar, Suudi Vizyon 2030, BAE 2031, Umman 2040 gibi uzun vadeli ulusal stratejileri ve sürekli kurumsal yatırımları yansıtmaktadır. İstikrar, ekonomik kalkınmanın ön koşuludur ve Körfez ülkeleri altyapı inşası, beşeri sermaye yatırımı ve refaha ortak bağlılık yoluyla bu temeli güçlendirmiştir.

3. Dışa Bağımlılıktan Bilgi Egemenliğine

Bu dönüşümün özü, Körfez bölgesinin kendini teşhis etme ve çözüm üretme yeteneğine sahip olmasıdır. Pratikte bu içsel ekonomik düşünce yavaş yavaş kendini göstermektedir. Örneğin, GCC ülkeleri Silikon Vadisi modelini basitçe kopyalamak yerine, enerji, lojistik, Arapça teknoloji ve İslami finans gibi bölgesel avantajlarla birleştirilmiş yapay zeka ekosistemleri inşa ediyor. İşgücü piyasası alanında Bahreyn ve Umman gibi ülkeler, yerel girişimcilik kültürüne ve yaratıcı endüstrilere dayalı KOBİ programları tasarlıyor. Ayrıca, potansiyel kadın işgücünün tam anlamıyla harekete geçirilmesi en büyük ekonomik fırsatlardan biri olarak görülüyor ve bu, dışarıdan aktarılan çözümler değil, bölge içinde üretilen çözümler gerektiriyor.

Coğrafi faktörler de bağımsız diplomasinin gerekliliğini belirlemektedir. İran, Körfez'in daimi komşusudur ve hiçbir politika bu gerçeği değiştiremez. Bu nedenle, ortak çıkarlara dayalı işbirliği çerçeveleri tek uygulanabilir yol haline gelmektedir. GCC ortak vize planı (2026'da başlatılması bekleniyor) bölge içi çözümlerin bir örneğidir; bu plan kişilerin hareketini, ticareti ve turizmi kolaylaştıracaktır. Bu arada, BAE'nin Etihad Rail demir yolu ağı, Katar'ın 81 milyar riyallik beş yıllık altyapı planı ve Suudi Arabistan'ın genişleyen endüstriyel koridorları, özerk büyüme modellerinin bölgesel dayanıklılığı nasıl artırdığını göstermektedir.

4. Zorluklar ve Fırsatlar Bir Arada

Her ne kadar görünüm olumlu olsa da, eleştirel düşünceden yoksun iyimserlik rehavete yol açabilir. Acil ilgi gerektiren üç kritik alan var. Bunlardan ilki mali sürdürülebilirlik. Petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, GCC içindeki farklılıkları daha belirgin hale getiriyor: Katma değer vergisi, kurumlar vergisi reformu ve dijital sistemler aracılığıyla gelir kaynaklarını çeşitlendiren ülkeler daha hızlı ilerlerken, diğerleri geride kalma riskiyle karşı karşıya. İkincisi, eğitim yatırımları çok büyük olmasına rağmen, bölge hâlâ büyük ölçüde ithal araştırmalara, politika çerçevelerine ve fikri mülkiyete bağımlıdır. Bilgi üretimindeki dengesizliği tersine çevirmek bir seçenek değil, zorunluluktur. Üçüncüsü, bölge koordinasyonunu güçlendirmeli ve tek sesle konuşmalıdır. Ticaret, yapay zekâ yönetişimi ve enerji dönüşümü alanlarındaki parçalı stratejiler kolektif etkiyi zayıflatır.

Ancak, fırsatlar da bir o kadar belirgin. Körfez'in Asya, Afrika ve Avrupa ile giderek artan bağlantısı ve imalat, yenilenebilir enerji ve ileri teknoloji alanlarında yerel kapasitelerin güçlenmesi, ekonomik genişleme için geniş bir alan sunuyor. Dünya Bankası'nın aktardığı tahminlere göre, yeşil büyüme stratejilerinin benimsenmesi, 2050 yılına kadar bölgesel GSYİH'yi 13 trilyon dolara çıkarabilir; bu, temel senaryonun iki katıdır. İslam Kalkınma Bankası da yerel koşullara uyarlanmış yeşil büyüme ve iklim finansmanı stratejilerinin uzun vadeli dönüşüm için hayati önem taşıdığını vurguluyor. Ancak bu fırsatların gerçekleşmesi, fikirlerin kim tarafından üretildiğini, çerçevelerin kim tarafından tasarlandığını ve uygulamaya kimin öncülük ettiğini yeniden düşünmemizi gerektiriyor. Dış modeller, bölgenin ekonomik yapısına ve kurumsal bağlamına her zaman uyum sağlayamaz; bu da pratikte etkinliklerini sınırlandırır.

5. Eylem Çağrısı: Düşünce İhracatçısı Olmak

Körfez'deki politika yapıcılara, iş dünyası liderlerine ve akademik çevrelere verilen mesaj çok açık: Dış doğrulama, eylem için ön koşul olmamalıdır. Bölge, küresel kurumlarla rekabet edebilecek düşünce kuruluşlarına yatırım yapmalı, uluslararası etkiye sahip Arapça ekonomi yayınlarını desteklemeli ve yerel finans teknolojisi, temiz enerji ve yapay zekâ çözümlerinin geliştirilip test edileceği ve ihraç edileceği GCC genelinde yenilik platformları kurmalıdır. Amaç, bölgeyi yalnızca doğal kaynak ihracatçısı değil, aynı zamanda net düşünce ihracatçısı olarak konumlandırmaktır.

Önümüzdeki on yıl, bölgenin dışarıdan reçeteleri benimseme yeteneğiyle değil, kendi yolunu yaratma konusundaki güveniyle tanımlanacak. Bilgiyi özümseme konusunda elli yılın ardından, Körfez artık kendi anlatısını yazma kapasitesine sahip.

---

*Bu makale, Middle East Council on Global Affairs tarafından yayımlanan ve başlığı "Why the Gulf Must Build Its Own Economic Playbook" olan, yazarı Yousuf Hamad Al Balushi'ye ait görüş yazısından derlenmiştir. Orijinal bağlantı: https://mecouncil.org/blog_posts/why-the-gulf-must-build-its-own-economic-playbook*